C4 – Տնային տնտեսությունների ջրօգտագործումը Հայաստանի Հանրապետությունում մեկ շնչի հաշվով
Հիմնական խնդիրներ
2000-2024թթ․ կենցաղային ջրօգտագործումը մեկ շնչի հաշվով միջինում կազմել է 39.1 մ3/տարի։ Նշված ժամանակահատվածում նվազագույն կենցաղային ջրօգտագործումը մեկ շնչի հաշվով կազմել է 20 մ3/տարի, իսկ առավելագույնը հասել է 68․3 մ3/տարի։
2000-2024թթ․ ՀՀ-ում բնակչության թիվը նվազել է 5․9%-ով։ Միևնույն ժամանակահատվածում խմելու ջրի ծավալը ավելացել է 34%-ով։ Կենցաղային ջրօգտագործումը մեկ շնչի հաշվով 2024թ․ 2000թ․ համեմատ ավելացել է 42%-ով, ինչը պայմանավորված է ջրամատակարարման ցանցին միացված բնակչության մասնաբաժնի աճի և բնակչության կենսամակարդակի և կենցաղային պայմանների բարելավման հետ։
Աճի միտումը հատկապես նկատելի է 2009 թվականից հետո և հիմնականում պայմանավորվում է ջրամատակարարման համակարգին միացած բնակչության թվաքանակի ընդլայնմամբ, այդ թվում՝ գյուղական բնակավայրերում կենտրոնացված ջրամատակարարման հասանելիության աճով։ 2024 թվականին կենտրոնացված ջրամատակարարման համակարգին միացված է եղել բնակչության շուրջ 96․3%-ը։ Ցուցանիշի աճը անհրաժեշտ է դիտարկել ոչ միայն ջրամատակարարման ծառայությունների հասանելիության և բնակչության կենցաղային կարիքների բավարարման, այլև ջրային ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման համատեքստում։ Մեկ շնչի հաշվով տարեկան 68․3 մ³ ցուցանիշը համապատասխանում է օրական մոտ 187 լիտր/մարդ ջրօգտագործման։
Նկար 1 - Կենցաղային ջրօգտագործումը մեկ շնչի հաշվով, խմելու ջուրը և մշտական բնակչության թվաքանակը (2000-2024թթ.)
Տվյալների աղբյուրներ՝
(C4) Կենցաղային ջրօգտագործումը մեկ շնչի հաշվով ըստ ցուցանիշների և տարիների,
ՀՀ վիճակագրական կոմիտե (ArmStatBank)
Կենցաղային ջրօգտագործումը մեկ շնչի հաշվով թույլ է տալիս որոշել շրջակա միջավայրի վրա գործադրվող ճնշումը՝ կենցաղային նպատակներով տարբեր աղբյուրներից ջրառ իրականացման միջոցով։
Մարդու հիմնական կենցաղային կարիքները բավարարելու համար ջրի հասանելիությունը կյանքի, առողջության և տնտեսական անվտանգության ապահովման նախապայման է: Կենցաղային ջրօգտագործումը մեկ շնչի հաշվով թույլ է տալիս որոշել ջրային տնտեսության զարգացման մակարդակը և ջրի հասանելիության աստիճանը։
Նկար 2 - Կենցաղային ջրօգտագործումը մեկ շնչի հաշվով և ջրամատակարարման համակարգին միացած բնաչության թվաքանակը (2000-2024թթ.)
Տվյալների աղբյուրներ՝
(C4) Կենցաղային ջրօգտագործումը մեկ շնչի հաշվով ըստ ցուցանիշների և տարիների,
ՀՀ վիճակագրական կոմիտե (ArmStatBank)
Նկար 3 - Կենցաղային ջրօգտագործումը մեկ շնչի հաշվով, կենտրոնացված ջրամատակարարման համակարգով տրված ջրի քանակը և կորուստները (2000-2024թթ.)
2024թ․ 2000թ․ համեմատ կենտրոնացված ջրամատակարարման համակարգով տրամադրված ջրի ծավալը նվազել է 13․3 %, ջրի կորուստները նվազել են 11․5 %-ով, իսկ ջրամատակարարման համակարգին միացված բնակչությունը ավելացել է 8․7%-ով։ Սակայն նույն ժամանակահատվածում կենցաղային ջրօգտագործումը մեկ շնչի հաշվով ավելացել է 42%-ով։ Այս ցուցանիշների համադրությունը վկայում է, որ կենցաղային ջրօգտագործումը մեկ շնչի հաշվով առավել արդյունավետ կլինի ջրի ջրամատակարարման համակարգին միացված բնակչության թվաքանակի աճի և միևնույն ժամանակ կենտրոնացված ջրամատակարարման համակարգով տրամադրված ջրի կորուստների նվազեցման դեպքում։
Ցուցանիշի սահմանումը
Ընդհանուր ջրի քանակը, որն օգտագործվում է բնակչության կողմից խմելու-կենցաղային և այլ կարիքների համար ստացված ջրամատակարարման ձեռնարկությունների կողմից և ինքնասպասարկման միջոցով, ինչպես նաև ջրի քանակը բնակչության մեկ շնչի հաշվով։
Չափման միավոր
մ3
Հիմնավորում
Ցուցանիշի ընտրության հիմնավորումը
Ինդիկատորը թույլ է տալիս որոշել շրջակա միջավայրի վրա գործադրվող ճնշումը՝ կենցաղային նպատակներով տարբեր աղբյուրներից ջրառ իրականացման միջոցով։
Հղումներ
- Բնապահպանական տնտեսական հաշիվներ/Ջրի հաշիվներ, ՀՀ վիճակագրական կոմիտե (ArmStatBank)
- Շրջակա միջավայրը և բնական պաշարները Հայաստանի Հանրապետությունում 2025թ․ ՀՀ վիճակագրական կոմիտե
- UNECE, 2000. Environmental Performance Review-Armenia. United Nations Economic Commission for Europe, Committee on Environmental Policy, Environmental Performance Reviews Series No. 10, ISBN 92-1-116775-2, New York.
- UNECE, 2018. Guidelines for the Application of Environmental Indicators, Description of C4: Household water use per capita.
- UNECE, 2018. Guidelines for the Application of Environmental Indicators, Glossary of terms – C4: Household water use per capita.
Համատեքստի նկարագրություն
Ազգային քաղաքականության համատեքստ
- ՀՀ ջրային օրենսգիրք (ընդունված` 04.06.2002թ.)
Սույն օրենսգիրքը կարգավորում է ջրային հարաբերությունները ջրային ռեսուրսների օգտագործման, պահպանության և զարգացման բնագավառում՝ բնակչության համար երաշխավորված, համարժեք և անվտանգ ջրամատակարարման, շրջակա միջավայրի պահպանության և երկրի ջրային ֆոնդի ռացիոնալ զարգացման համար:
- Շրջակա միջավայրի նախարարի N26-Ն հրաման (ընդունված` 27.01.2023թ.) «Ջրավազանային կառավարման պլանի բովանդակությունը հաստատելու մասին»:
Սահմանում է ջրավազանային կառավարման պլանների կազմման ընդհանուր բովանդակային պահանջները, նկարագրում է, թե ինչպիսի փաստաթուղթ պետք է լինի ջրավազանային կառավարման պլանը, որպեսզի այն ծառայի որպես արդյունավետ կառավարման գործիք ջրային ռեսուրսների ոլորտում։
- N276 Հայաստանի Հանրապետության օրենքը (ընդունված` 14.12.2001թ.) «Սևանա լճի էկոհամակարգի վերականգնման, պահպանման, վերարտադրման և օգտագործման միջոցառումների տարեկան ու համալիր ծրագրերը հաստատելու մասին»:
Սահմանում է Սևանա լճի պահպանության և վերականգնման պետական միջոցառումների տարեկան և երկարաժամկետ ծրագրերը։ Օրենքը նախատեսում է լճի ջրային ռեսուրսների կայուն կառավարում, ջրի մակարդակի և էկոլոգիական վիճակի պահպանություն, ինչպես նաև Սևանա լճից ջրի բացթողման տարեկան առավելագույն ծավալի սահմանում։
Միջազգային թիրախներ
- ՄԱԿ-ի ԿԶՆ 6․4․2 Ջրի սթրեսի մակարդակը. քաղցրահամ ջրի ջրառը որպես համամասնություն քաղցրահամ ջրի պաշարների նկատմամբ
Մինչև 2030թ. էականորեն մեծացնել ջրօգտագործման արդյունավետությունը բոլոր ոլորտներում և ապահովել քաղցրահամ ջրի կայուն ջրառը և ջրամատակարարումը՝ լուծելու սակավաջրության խնդիրը և էականորեն կրճատել սակավաջրությունից տառապող մարդկանց թիվը:
Ցուցանիշների հաշվարկման մեթոդաբանություն
Նշում՝ մեկ շնչի հաշվով ընդհանուր ջրօգտագործում = տնային տնտեսությունների կողմից ջրօգտագործում (ջրամատակարարման ծառայությունների կողմից տնային տնտեսություններին մատակարարվող ջուր + ինքնամատակարարմամբ ջրօգտագործում)/ բնակչություն:
Չափման միավորներ և հավասարումներ
| ID | Բաղադրիչ | Միավոր | Հավասարում |
| C4.1 | Ջրամատակարարման ծառայությունների կողմից տնային տնտեսություններին մատակարարվող ջուրը | մլն. մ3/տարի | |
| C4.2 | Ջրամատակարարման համակարգին միացած բնակչությունը (գնահատական) | մլն. մարդ | |
| C4.3 | Ջրօգտագործումը մեկ շնչի հաշվով (ջրամատակարարման համակարգ) | մ3/1 շնչի հաշվով/տարի | = C 4.1/C 4.2 |
| C4.4 | Ջրամատակարարման համակարգին չմիացած բնակչությունը (ինքնամատակարարում; գնահատական) | մլն. մարդ | = C 4.8 - C 4.2 |
| C4.5 | Տնային տնտեսությունների կողմից ինքնամա-տակարարմամբ ջրօգտագործումը մեկ շնչի հաշվով (գնահատական) | մ3/1 շնչի հաշվով/տարի | |
| C4.6 | Ինքնամատակարարմամբ ջրօգտագործումը | մլն. մ3/տարի | = C 4.4 ´ C 4.5 |
| C4.7 | Տնային տնտեսությունների կողմից ընդհանուր ջրօգտագործումը | մլն. մ3/տարի | =C 4.1 + C 4.6 |
| C4.8 | Բնակչության թվաքանակը | մլն. մարդ | |
| C4.9 | Տնային տնտեսությունների ընդհանուր ջրօգտագործումը մեկ շնչի հաշվով (ջրամատակարարման համակարգ և ինքնամատակարարում) | մ3/1 շնչի հաշվով/տարի | =C 4.7/C 4.8 |
Բացերը լրացնելու մեթոդաբանություն
Մեթոդաբանական բաց չի հայտնաբերվել:
Մեթադաբանության հղումներ
- UNECE, 2018. Guidelines for the Application of Environmental Indicators, Description of C4: Household water use per capita.
- UNECE, 2018. Guidelines for the Application of Environmental Indicators, Glossary of terms – C4: Household water use per capita.
- UNSD and UNEP, 2013. Questionnaire 2013 on Environment Statistics. United Nations Statistics Division and United Nations Environment Programme, Questionnaire 2013 on Environment Statistics, Section Water.
Մեթոդաբանության անորոշություն
Մեթոդաբանական անորոշություն չի հայտնաբերվել։
Հավաքական տվյալների անորոշություն
Անորոշություն չի հայտնաբերվել։