Ինդիկատորներ

Բնապահպանական ինդիկատորը քանակական ցուցանիշ է, որը կիրառվում է բարդ բնապահպանական գործընթացներն ու երևույթները պարզ և հասկանալի ձևով ներկայացնելու համար՝ արտացոլելով դրանց փոփոխության միտումները ժամանակի ընթացքում։ Այն հնարավորություն է տալիս գնահատել և բնութագրել շրջակա միջավայրի վիճակը։ Բնապահպանական ինդիկատորները մշակվում են  հիմնական հարցերին պատասխանելու և համապատասխան բնապահպանական քաղաքականություն ձևավորելու նպատակով՝ սկսած նպատակների սահմանումից մինչև շրջակա միջավայրի բաղադրիչների մոնիթորինգի իրականացումը, համապատասխան տվյալների գնահատումը և հանրությանը համապատասխան տեղեկատվություն տրամադրելը։  
 
Սույն կայքում առկա ինդիկատորները մշակվել են Եվրոպական շրջակա միջավայրի գործակալության (ՇՄԳ), ներքին ջրերի, ափամերձ ու ծովային ջրերի եվրոպական թեմատիկ կենտրոնների և Հայաստանի ազգային փորձագետների համատեղ ջանքերով՝ Եվրամիության կողմից ֆինանսավորվող ԵՀԳ ՇՄՏՄՀ Ալ II  ծրագրի շրջանակներում: Ներկայացված ինդիկատորները ընտրվել են ՄԱԿ-ի Եվրոպական տնտեսական հանձնաժողովի բնապահպանական ինդիկատորների ցանկից և մշակվել են ՇՄԳ  բովանդակային ձևանմուշին և DPSIR գնահատման շրջանակին համապատասխան:
 
 
A2 – Մթնոլորտային օդի որակը քաղաքային բնակավայրերում

A2 ինդիկատորը բնութագրում է մթնոլորտային օդի որակը քաղաքային բնակավայրերում։ 

Կարդալ ավելին

 

C1 – Վերականգնվող քաղցրահամ ջրային ռեսուրսներ

2000-2024թթ․ ժամանակահատվածում Հայաստանում վերականգնվող քաղցրահամ ջրային ռեսուրսների ծավալները տատանվել են․ նվազագույն  ծավալը դիտվել է 2000թ․ կազմելով 2873մլն մ3, առավելագույնը՝ 2007թ․՝ 9367 մլն մ3։ 2024 թվականին վերականգնվող քաղցրահամ ջրային ռեսուրսները  կազմել են 8793․7 մլն մ3։

Կարդալ ավելին

 
C2 – Քաղցրահամ ջրերի ջրառը (մակերևութային և ստորերկրյա) ըստ ցուցանիշների և տարիների

2000-2024թթ․ ժամանակահատվածում Հայաստանում քաղցրահամ ջրերի ջրառի նվազագույն արժեքը դիտվել է 2001թ․ կազմելով 1725․7 մլն մ3, առավելագույնը՝ 2024թ․՝ 3314․0 մլն մ3։ Թեև 2001թ. համեմատ 2024թ․ երկրի ընդհանուր բնակչությունը որոշակիորեն նվազել է, սակայն քաղցրահամ ջրերի ջրառն ավելացել է 1․9 անգամ՝ պայմանավորված տնտեսության զարգացմամբ:

Կարդալ ավելին

 
C3 – Ընդհանուր ջրօգտագործում

2000-2024թթ. ընթացքում քաղցրահամ ջրի ընդհանուր օգտագործումն աճել է ավելի քան երկու անգամ՝ (2000թ․-ին՝ 1046 մ3, 2024թ․-ին՝ 2582.1 մ3): Գյուղատնտեսությանը, անտառատնտեսությանը և ձկնորսությանը 2024թ. բաժին են ընկել քաղցրահամ ջրերի օգտագործման 86%-ը:

 Կարդալ ավելին

 
C4 – Կենցաղային ջրօգտագործումը մեկ շնչի հաշվով ըստ ցուցանիշների և տարիների

2024թ. Հայաստանում կենցաղային ջրօգտագործումը մեկ շնչի հաշվով կազմել է 68․3 մ3 ջուր՝ 2000թ. -ի ՝ 48.1 մ3-ի դիմաց:
2009թ. սկսած նկատվում է ինչպես տնային տնտեսությունների ջրամատակարարման, այնպես էլ մեկ շնչի հաշվով ջրօգտագործման աճի միտում՝ պայմանավորված գյուղական բնակավայրերի ջրամատակարարման համակարգի ընդլայնմամբ: Այսօր Հայաստանի բնակչության 95%-ը միացված է ջրամատակարարման կենտրոնացված համակարգին:

Կարդալ ավելին

 
C5 – Ջրամատակարարման համակարգը և բնակչության հասանելիությունը Հայաստանի Հանրապետությունում

2024թ. Հայաստանի բնակչության մեծ մասը (96․3%) միացած էր կենտրոնացված և լոկալ ջրամատակարարման համակարգին:
Ջրի տրանզիտային կորուստները ջրամատակարարման համակարգում 2000-2009թթ․ աճել են 26.4 %-ով, սակայն 2010-2024թթ․ ժամանակահատվածում նկատվում է նվազման միտում՝ պայմանավորված ջրամատակարարման պետական համակարգի բարելավումներով: 2024թ. դրանք կազմել են ընդհանուր ջրամատակարարման 67.4%:

Կարդալ ավելին

 
C10 -Թթվածնի կենսաբանական պահանջը (ԹԿՊ) և ամոնիումի կոնցենտրացիան գետերում

Թթվածնի կենսաքիմիական պահանջը (ԹԿՊ5) և ամոնիումի կոնցենտրացիան 2010-2024թթ. ընթացքում Հայաստանի գետերի բնակավայրերից ներքև գտնվող հատվածներում բարձրացել են: ԹԿՊ5-ով և ամոնիումով աղտոտվածության հիմնական աղբյուրները չմաքրված կամ ոչ բավարար մաքրված կոմունալ-կենցաղային կեղտաջրերն են, որոնք, գյուղատնտեսական արտահոսքերի հետ՝ մաքրման կայանների բացակայության պատճառով, լցվում են անմիջապես գետերը:

Կարդալ ավելին

 
C11– Կենսածին նյութերը քաղցրահամ ջրերում

Կենսածին նյութերի (ֆոսֆատներ, նիտրատներ) հիմնական աղբյուրներն են կենցաղային կեղտաջրերը, գյուղատնտեսական հոսքաջրերը, անձրևաջրերը և ձնհալները: Բույսերի կողմից ամբողջությամբ չյուրացված կենսածին նյութերը, անցնելով գյուղատնտեսական հողերի միջով, կարող են ազդել գետերի ջրի որակի վրա: Ֆոսֆատների կոնցենտրացիան 2010-2024թթ. ընթացքում Հայաստանի գետերում բնակավայրերից ներքև ընկած հատվածներում  բարձրացել են:

Կարդալ ավելին

 
D1 – Պահպանվող տարածքներ

2024 թվականի դրությամբ Հայաստանի Հանրապետության բնության հատուկ պահպանվող տարածքների ընդհանուր մակերեսը կազմել է 383,1 հազ․ հա, ինչը կազմում է երկրի ընդհանուր մակերեսի 12,9%-ը։

Կարդալ ավելին